Perspectief voor de Nederlandse landbouw

Harde werkelijkheid

Hoewel de politieke aandacht voor duurzaamheid verslapt, dringt zich tegelijkertijd de harde werkelijkheid op dat Europa in de huidige geopolitieke context voor haar voedselvoorziening veel te afhankelijk is van onbetrouwbare partners (kunstmest door de straat van Hormuz, veevoer uit Amerika). Met als risico: prijzen die door het dak gaan en tekorten die zullen ontstaan. Het verlies aan politiek momentum kan dus ook niet anders dan tijdelijk zijn. Het antwoord: minder import (en dat kan als we minder vlees gaan eten) en minder landbouwchemie gebruiken.

Wat betekent dat voor Nederland?

Wat kunnen we daar in Nederland mee? Ten eerste moeten we de vraag beantwoorden wat voor type landbouw we eigenlijk willen in onze drukke delta waar wonen, werken, natuur, defensie, infrastructuur etc. allemaal grond nodig hebben. En wat het antwoord ook zal zijn; in ieder geval iets anders dan het huidige model waarbij we door de planetaire grenzen knallen en boeren gevangen zitten in een model wat is gebaseerd op volume, lage kosten, efficiëntie, export en afwentelen van kosten op de toekomst. Het lijkt dan logisch om twee typen landbouwgrond te gaan onderscheiden afhankelijk van de gesteldheid van bodem, water en natuur. Een type met focus op landbouw en een type met focus op landschap, en die vervolgens via een proces van landinrichting mbv de omgevingswet aan te wijzen. Vervolgens moet de overheid hard en helder emissiebeleid gaan voeren (waarschijnlijk zijn de milieuopgaven het grootst bij de landschapsgrond) en dat vervolgens via een proces vertaling naar bedrijfsniveau (met zo min mogelijk administratieve lasten) en certificering ten uitvoer brengen. Dat zal een maatgevende reductie van stikstof uitstoot teweeg brengen wat helpt Nederland “van het slot” te krijgen. Overigens moet de overheid de transitie faciliteren door grond voor extensivering toegankelijker te maken en GLB subsidies in te zetten voor de transitie.

High tech landbouw en beprijzing

En zonder al onze kaarten erop in te zetten zal in de toekomst de high-tech voedselproductie in laboratoria en kassen waarschijnlijk een groter deel van ons voedsel gaan produceren. Overigens heeft dat ook zo zijn uitdagingen bijvoorbeeld voor wat betreft de klimaat impact van kassen en gebruik van water en chemie. Gelukkig heeft de sector inmiddels zelf het voortouw genomen om in kaart te brengen hoe hier de maatschappelijke kosten kunnen dalen en de opbrengsten toenemen.

Maar ook de duurzame landbouw buiten in het veld zal meer gebruik gaan maken van technologie en er ligt een opgave om enerzijds te zorgen dat die ontwikkeling van bijvoorbeeld robotisering, AI toepassingen en gebruik van drones sneller gaat. Bijvoorbeeld door er meer onderzoeksgelden voor vrij te maken, maar ook door de ontwikkeling meer richting te geven zodat “technologie in dienst staat biologie en niet andersom”. En verder blijft de crux natuurlijk om te zorgen dat de maatschappelijke diensten die boeren verlenen op het gebied van bijvoorbeeld bodem, water en biodiversiteit een prijs gaan krijgen.

Lessen elders

En kan dat allemaal? Natuurlijk! Er zijn inspirerende voorbeelden. Bijvoorbeeld de spectaculaire herinrichting van gedegradeerde landschappen elders in Europa en de wereld.

En niet te vergeten het inspirerende voorbeeld van de Denen die erin geslaagd zijn een brede coalitie te smeden van onder andere de boeren, de vegetariërsbond en de overheid om te komen tot een enorme transformatie van de landbouw richting meer plantaardig en meer natuur.

Onze nationale filosoof Johan Cruijff zei ooit:

En dat is hier ook zo. De landbouwtransformatie begint met een proces van innerlijk ontwaken, zien dat we met het huidig systeem onherroepelijk ons eigen graf graven. En vervolgens de kracht van de verbeelding inroepen om te constateren dat het helemaal geen natuurwet is dat de vrije markt regeert en dat schade aan omgeving, schade aan gezondheid en dierenleed onvermijdelijk zijn. Dat is namelijk niet zo. Als we het willen kan het anders.