Robin Food For Thought - The Hidden Bill #4
Openstaande vragen uit de chat
Tijdens het webinar kwamen er veel scherpe vragen binnen. Een aantal daarvan konden we live niet volledig behandelen. Daarom hebben we ze hieronder alsnog uitgewerkt.
Is de variant ‘100% biologisch’ met gelijkblijvende animal/plant-ratio (60/40) ook doorgerekend?
De variant ‘100% biologisch’ (Alternatief 1) is opgezet als een verandering van teeltwijze, niet als een variant waarin de bestaande verhouding tussen dierlijke en plantaardige productie volledig gelijk blijft. In biologische landbouw worden per hectare minder veestukaanheden gehouden, waardoor de verhouding tussen dierlijk en plantaardig automatisch verschuift. De ratio verandert dus mee met het systeem als je het aantal ha landbouwgrond gelijk wilt houden.
Vervolgvarianten laten zien wat er gebeurt wanneer je biologische principes combineert met innovatie (Alternatief 2) en wanneer je stuurt op een expliciete verschuiving naar een 70/30-verhouding plantaardig-dierlijk (Alternatief 3). Een aparte variant waarin volledig biologisch wordt gecombineerd met exact de huidige 60/40-verhouding is niet als zelfstandig scenario doorgerekend.
Nederland is de tweede landbouwexporteur door re-export. Hoe groot is Nederland zonder die re-export?
De bekende positie van Nederland als “tweede landbouwexporteur ter wereld” wordt vastgesteld op basis van bruto exportwaarde, inclusief grote stromen wederuitvoer en doorvoer via Nederlandse havens en logistieke knooppunten. Daardoor lijkt de exportpositie groter dan wanneer je kijkt naar wat Nederland zelf produceert.
In The Hidden Bill gaan we uit van €83 miljard exportwaarde van agrarische producten uit Nederlandse productie (zie bladz 40), gebaseerd op de officiële cijfers over primaire productie uit de Staat van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Waarom telt gezondheid in Land in Zicht zwaarder mee dan in The Hidden Bill?
In The Hidden Bill worden gezondheidseffecten meegenomen, maar op een beperkte en conservatieve manier. De MKBA rekent met gezondheidsschade die ontstaat door bijvoorbeeld fijnstof en luchtvervuiling, waterverontreiniging en blootstelling aan pesticiden. Wat niet is meegenomen, zijn de bredere gezondheidseffecten van voedingspatronen, zoals chronische ziekten die samenhangen met ongezonde voeding. Die effecten zijn moeilijk toe te schrijven aan specifieke landbouwvarianten, omdat gezondheid door veel factoren tegelijk wordt bepaald.
In studies zoals Land in Zicht worden deze bredere gezondheidseffecten wél doorgerekend, waardoor de gezondheidskosten daar zwaarder wegen. De inschatting van gezondheidsschade in The Hidden Bill is daardoor bewust voorzichtig. Het saldo van –€5,3 miljard per jaar moet daarom worden gezien als een ondergrens. De werkelijke maatschappelijke winst van een landbouw- en voedseltransitie ligt waarschijnlijk hoger.
Hoe verhoudt bodemkwaliteit zich tot de kwaliteit van voedsel en de boodschap van The Hidden Bill?
Een gezonde bodem vormt de basis voor een toekomstbestendige landbouw en is een belangrijke randvoorwaarde voor voeding met een hogere nutriëntendichtheid. Internationale studies, onder andere van het Bionutrient Institute, laten zien dat een rijk bodemleven samenhangt met de hoeveelheid nutriënten in gewassen. Hoewel The Hidden Bill primair rekent met milieudruk en maatschappelijke kosten, is de onderliggende boodschap dat investeren in bodemkwaliteit zowel ecologische als sociale winst oplevert. Een gezonde bodem leidt tot lagere milieuschade én tot betere uitgangspunten voor gezond voedsel.
Is BPA in plastic gezonder of ongezonder dan residuen van pesticiden op voedsel?
Er bestaat geen eenvoudige vergelijking tussen deze twee risico’s. BPA en pesticiden zijn verschillende stoffen met verschillende blootstellingsroutes, drempelwaarden en gezondheidseffecten. The Hidden Bill vergelijkt geen individuele stoffen, maar analyseert de totale milieudruk en gezondheidsschade per landbouwsysteem.
Voor de beoordeling van concrete risico’s van BPA of specifieke pesticiden zijn risicobeoordelingen van instellingen als RIVM, EFSA en WHO leidend. Wat de studie wel laat zien, is dat systemen met minder emissies en minder gebruik van bestrijdingsmiddelen per saldo gunstiger zijn voor mens en milieu. Maar dat betekent niet dat een rangorde kan worden gemaakt als “BPA is gezonder dan pesticiden” of andersom; daarvoor is gedetailleerde toxicologische analyse nodig die buiten de scope van de MKBA valt.
Hopelijk tot de volgende sessie!