Kan Biologische landbouw de wereld beter voeden?

Het is inmiddels helaas duidelijk dat klimaatverandering het landbouwsystemen wereldwijd steeds vaker en harder treft. Zo dalen in het Middellandse Zeegebied de olijfoogsten door aanhoudende droogte en hittegolven. Dat heeft grote prijsstijgingen tot gevolg. In Latijns-Amerika kan tegen 2050 tot de helft van het huidige koffie areaal verdwijnen door hogere temperaturen, grillige neerslag en toenemende ziektedruk. En in West-Afrika, goed voor meer dan 70 procent van de mondiale cacaoproductie, dreigt tot de helft van het geschikte teeltgebied onbruikbaar te worden door veranderende neerslagpatronen en stijgende temperaturen. De verwachting is dat weersextremen door klimaatopwarming de komende jaren alleen maar verder zullen toenemen.

Hoe we daar mee omgaan, wordt cruciaal de komende jaren. Het debat tussen biologisch versus conventionele landbouw kijkt momenteel onvoldoende naar de toekomst en focust zich enkel op het verleden. In veel studies staat daarin opbrengst centraal als belangrijkste maatstaf. Maar opbrengst alleen zegt weinig over de robuustheid en weerbaarheid van een systeem. Ook hier bieden in het verleden behaalde resultaten geen garantie voor de toekomst.

Het is inmiddels helaas duidelijk dat klimaatverandering het landbouwsystemen wereldwijd steeds vaker en harder treft. Zo dalen in het Middellandse Zeegebied de olijfoogsten door aanhoudende droogte en hittegolven. Dat heeft grote prijsstijgingen tot gevolg. In Latijns-Amerika kan tegen 2050 tot de helft van het huidige koffie areaal verdwijnen door hogere temperaturen, grillige neerslag en toenemende ziektedruk. En in West-Afrika, goed voor meer dan 70 procent van de mondiale cacaoproductie, dreigt tot de helft van het geschikte teeltgebied onbruikbaar te worden door veranderende neerslagpatronen en stijgende temperaturen. De verwachting is dat weersextremen door klimaatopwarming de komende jaren alleen maar verder zullen toenemen.

Hoe we daar mee omgaan, wordt cruciaal de komende jaren. Het debat tussen biologisch versus conventionele landbouw kijkt momenteel onvoldoende naar de toekomst en focust zich enkel op het verleden. In veel studies staat daarin opbrengst centraal als belangrijkste maatstaf. Maar opbrengst alleen zegt weinig over de robuustheid en weerbaarheid van een systeem. Ook hier bieden in het verleden behaalde resultaten geen garantie voor de toekomst.

Eerste verkenning

De Robin Food Coalition heeft daarom, op basis van gesprekken met acht experts en een meta-analyse van 60 studies, een eerste stap gezet om de weerbaarheid van het voedsel en landbouwsysteem systematisch in kaart te brengen.

Met weerbaarheid bedoelen we het vermogen van een voedsel- en landbouwsysteem om schokken op te vangen, zich aan te passen en te herstellen zonder zijn kernfuncties te verliezen. Dus niet alleen kijken naar productie op korte termijn, maar ook naar het vermogen om onder druk te blijven functioneren. Daarbij onderscheiden we drie samenhangende dimensies:

• Ecologische weerbaarheid: het vermogen van agro-ecosystemen om om te gaan met milieu stress zoals droogte, ziekten en extreme weersomstandigheden.

• Economische weerbaarheid: het vermogen van landbouwbedrijven om financiële en marktverstoringen te weerstaan en ervan te herstellen.

• Sociale weerbaarheid: het vermogen van landbouwgemeenschappen om verstoringen op te vangen terwijl welzijn en bestaanszekerheid behouden blijven.

Deze dimensies zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Uit gesprekken met experts komt naar voren dat biologische landbouw op meerdere dimensies weerbaarder is dan gangbare systemen. Dat vermoeden wordt in belangrijke mate bevestigd door de onderzoeksliteratuur. 

Klimaat Weerbaarheid

Onder stressvolle klimaatomstandigheden laten biologische landbouwsystemen aantoonbare voordelen zien. Studies tonen aan dat biologische systemen gemiddeld circa 30 procent hogere opbrengsten realiseren bij droogte of excessieve regenval, als gevolg van een betere bodemstructuur.

Daarnaast wordt 28 tot 39 procent minder nitraatuitspoeling gemeten en 22 procent minder bodemerosie. De grondwateraanvulling ligt 15 tot 20 procent hoger. De wateropvang en waterretentiecapaciteit kan tot 100 procent hoger zijn, terwijl waterinfiltratie met 50 tot 256 procent verbetert. Ook neemt het gehalte aan bodem organische stof met 35 procent toe.

Deze effecten vergroten het bufferend vermogen tegen droogte en extreme neerslag en dragen bij aan stabielere opbrengsten onder klimaatstress.

Biodiversiteit en ecosysteem stabiliteit

Onder biologische landbouw worden gemiddeld 30 procent meer soorten en 50 procent meer individuen waargenomen. Daarnaast is er een 23 procent toename van insectensoorten. Op biologische bedrijven worden 30 procent meer soorten en bestuivers gemeten.

Ook op bodemniveau zijn duidelijke verschillen zichtbaar. Bodemerosie neemt met 22 procent af en bodemverlies wordt met 26 procent gereduceerd. Tegelijkertijd wordt een toename in natuurlijke plaagregulatie gerapporteerd en verbetert de bodem- en waterkwaliteit.

Deze combinatie van 30 procent meer soorten, 50 procent meer individuen, 23 procent meer insectensoorten, 22 procent minder bodemerosie en 26 procent minder bodemverlies wijst op sterkere ecosysteem stabiliteit en een grotere veerkracht tegen milieustress.

Economische weerbaarheid

De economische effecten zijn minder eenduidig, maar ook hier zijn duidelijke patronen zichtbaar. Biologische granen produceren meer opbrengst dan gangbare systemen bij droogte of excessieve regenval. In droge jaren kunnen opbrengsten zelfs tot 90 procent hoger liggen.

Daarnaast zijn kosten gerelateerd aan grondwatervervuiling drastisch lager. In regio’s met concentraties van biologische bedrijven dalen armoedecijfers met 1,3 procent en stijgt het mediane inkomen met meer dan 2.000 dollar.

Eerste conclusies

Wat betekenen deze eerste uitkomsten in samenhang? Ze laten zien dat  in de vergelijking tussen Biologische en chemie ondersteunde landbouw louter focus op opbrengst per hectare een te beperkte blik is. Het feit dat Biologische landbouw investeert in bodem, biodiversiteit en systeem diversiteit geeft een beter vermogen om schokken te absorberen. In een wereld waarin extreme weersomstandigheden structureel toenemen, is dat geen bijkomstigheid maar een voorwaarde voor leveringszekerheid.

Dat betekent niet dat biologische landbouw overal en altijd superieur is. De bewijskracht verschilt per domein en context. Maar het lijkt aannemelijk dat biologische systemen onder toenemende weersextremen structurele voordelen hebben ten opzichte van gangbare systemen die sterker afhankelijk zijn van externe inputs en kwetsbare bodemstructuren.

Volgende stap

Om deze hypothese verder te toetsen, start de Robin Food Coalition met een klimaat scenarioanalyse op een sleutelgewas maïs. We kiezen voor maïs omdat dit wereldwijd een van de meest onderzochte gewassen is en een cruciale rol speelt in mondiale voedsel en voederketens. 

We gaan in deze analyse lage en hoge emissiescenario’s kwantificeren en onderzoeken in welke mate biologische systemen opbrengstverliezen kunnen beperken en daarmee de weerbaarheid van de voedselketen versterken. De focus ligt op hitte en watergerelateerde klimaatrisico’s, omdat deze factoren naar verwachting het grootste effect hebben op toekomstige productiecapaciteit.

We houden onze partners graag op de hoogte over de vorderingen.

Meer lezen? Bekijk deze slides met bronvermeldingen die we hebben opgesteld: