POSITION PAPER: De onderschatte klimaatwinst van extensieve melkveehouderij

Sherwood, onderdeel van de Robin Food Coalition, onderzocht de klimaatprestaties van acht biologische en biodynamische melkveehouders die leveren aan zuivelmerk Kalverliefde. Gemeten per kilo product presteert de groep niet beter dan gangbare referenties. Maar op hectare- en koeniveau is de klimaatwinst groot: gemiddeld 66% minder broeikasgasuitstoot per hectare en 47% minder per koe dan een gangbare dummy variant gebaseerd op cijfers van Agrimatie. Kalverliefde en Robin Food Coalition pleiten er daarom voor om klimaatprestaties van melkveehouderij voortaan niet alleen per kilo product te beoordelen, maar ook per hectare en per koe.

Bekijk de Position Paper hier.

Een meetmethode die intensivering beloont

Groot en klein, alle bedrijven krijgen te maken met het Science Based Targets initiative (SBTi): vanaf een nulmeting reduceren en rapporteren in CO₂e per kilo product. Voor een duurzaam merk als Kalverliefde betekent dat in de praktijk twee opties om die doelstellingen te halen: minder melk verkopen, of intensiveren. Beide gaan ten koste van dierwaardigheid en milieu.

De cijfers: acht boerderijen, klein verschil per kilo, groot verschil per hectare en koe

Sherwood bracht de klimaatimpact van acht biologische en biodynamische Kalverliefde-boerderijen in kaart met de Cool Farm Tool, een internationaal erkend rekeninstrument, en deelt de resultaten vandaag voor het eerst publiekelijk. Het beeld verschilt sterk per meeteenheid:

● Per kilo product: 1,57 kg CO₂e, tegenover 1,48 bij een vergelijkbaar gangbaar bedrijf en 1,43 volgens het landelijke RIVM-kental. Op deze eenheid alleen presteert de groep dus niet beter dan de referenties.

● Per hectare: 9,2 tegenover 26,9 ton CO₂e - gemiddeld 66% minder uitstoot.

● Per koe: 7,6 tegenover 14,4 ton CO₂e per jaar - bijna de helft minder.

De vergelijking met het gangbare bedrijf is gebaseerd op een dummy, opgesteld met een externe expert op basis van Agrimatie-cijfers, niet op gemeten data van één specifiek bedrijf; de onderliggende aannames staan toegelicht in het onderzoeksrapport.

Waarom het verschil zo groot is

De verklaring ligt in het landbouwsysteem. Kalverliefde-boeren werken grondgebonden en extensief: veel weidegang, een grasrijk rantsoen en weinig dieren per hectare. Intensievere bedrijven hebben juist meer grond nodig voor mestplaatsing en voerproductie, vandaar het grote verschil per hectare.

Op koeniveau speelt de melkproductie de hoofdrol. Een gangbare koe geeft circa 9.010 kilo melk per jaar, een Kalverliefde-koe gemiddeld 4.805 liter; bijna twee keer zo weinig. Een koe die bijna twee keer zoveel melk geeft, stoot ook ongeveer evenveel meer uit, waardoor de uitstoot per kilo nauwelijks verschilt, ook al is de werkelijke belasting van dier en systeem heel anders.

“De cijfers laten niet zien dat kalf bij de koe op zichzelf de uitstoot verlaagt,” nuanceert oprichter Janina van der Drift van Kalverliefde. “Ze laten zien dat de keuzes die daarvoor nodig zijn, samenhangen met een heel ander landbouwsysteem.”

“Veel Nederlanders vinden dat een kalf langer bij zijn moeder moet kunnen blijven,” zegt Van der Drift. “Dat die keuze nu ook nog eens samenvalt met een lagere klimaatimpact, is een mooie uitkomst.”

Sherwood bevestigt dat het vertrekpunt van Kalverliefde, dierwaardigheid, zich laat vertalen in meetbare klimaatresultaten: “Grondgebonden en extensiever boeren betaalt zich uit in de cijfers. Winst voor het dier, het klimaat en de mens tegelijk.”

De rekening van een hoge melkproductie

Die hoge productie per dier heeft een prijs die in geen enkele klimaatboekhouding voorkomt, en die betaalt de koe. Een hoge melkproductie gaat vaak gepaard met uierontstekingen, kreupelheid, vruchtbaarheidsproblemen en slepende melkziekte. Daar komt bij dat in de gangbare melkveehouderij het kalf meestal al binnen enkele dagen bij de moeder wordt weggehaald, waarna de koe vaak jaarrond op stal staat.

Land onder druk: soja versus grasland

Een deel van de klimaatwinst zit letterlijk onder de grond. Gangbare bedrijven voeren hun koeien deels met sojahoudend krachtvoer, geteeld op grond waarvoor bos is gekapt. Bij de Kalverliefde-boeren is die landgebruiksverandering vrijwel nihil: gemiddeld 0,6% van de totale uitstoot, tegenover 24,2% bij een vergelijkbaar gangbaar bedrijf. Extra gewicht krijgt dit doordat zo’n 70% van de Nederlandse zuivel wordt geëxporteerd: Nederland draagt de volledige lokale milieudruk van een productie die grotendeels elders wordt geconsumeerd.

Waarom “per kilo” niet het hele verhaal vertelt

Meten per kilo product gaat uit van de gedachte dat de wereld gevoed moet worden met zoveel mogelijk dierlijke productie. Maar de planetaire grenzen trekken zich niets aan van die consumptie. Juist in een dichtbevolkt en intensief landbouwland als Nederland loopt het systeem tegen de grenzen aan van wat de natuur aankan. De hectare-maat houdt daar wel rekening mee, en sluit daarmee beter aan bij het Nederlandse systeem dan een maat die uitsluitend naar productie per kilo kijkt.

Aansluiting bij het stikstofdebat

Op woensdag 1 juli debatteerde de Tweede Kamer over de stikstofaanpak van landbouwminister Jaimie van Essen, met onder meer een koeiennorm per hectare en beperkingen rond kwetsbare natuurgebieden. Tijdens dat debat pleitte Kamerlid Laura Bromet (PRO) ervoor om te sturen op een absolute norm in plaats van een procentuele reductie, omdat boeren die al weinig uitstoten anders onterecht zwaarder worden belast. Precies dat mechanisme legt dit onderzoek bloot: de zuivelketen rekent nu via SBTi vrijwel uitsluitend in procentuele reductie per kilo product, wat koplopers als de Kalverliefde-boeren eerder benadeelt dan beloont.

Oproep: beloon extensivering, niet alleen efficiëntie

Robin Food Coalition roept beleidsmakers, ketenpartijen en financiers op om klimaatprestaties van melkveehouderij voortaan niet alleen per kilo product te beoordelen, maar ook per hectare en per koe mee te wegen zodat boeren die al vooroplopen niet langer benadeeld worden door een meetmethode die vooral hoge productie beloont. Dat sluit direct aan bij het nieuwe stikstofbeleid en de aangekondigde koeiennorm per hectare, die dezelfde kant op wijzen.

“Boeren die al vooroplopen, zouden niet extra afgerekend moeten worden op een meetmethode die juist intensivering beloont,” aldus Robin Food Coalition. “Wij vragen beleid en keten om het volledige beeld mee te nemen: kilo, hectare en koe.”

Basis voor verdere doelen

De meting vormt voor Kalverliefde de basis voor verdere reductiedoelen binnen het Science Based Targets initiative (SBTi). Voor Sherwood is het onderzoek een voorbeeld van hoe het bureau klanten helpt om duurzaamheidsclaims te onderbouwen met primaire, extern toetsbare data en om die resultaten vervolgens ook helder naar buiten te brengen.

Over Sherwood

Sherwood is een adviestak van de Robin Food Coalition, dat organisaties in de agrifoodsector helpt om impact te meten en winstgevend te maken. Voor Kalverliefde maakte Sherwood footprints van acht boeren en een bredere GHG-analyse op bedrijfsniveau (scope 1, 2 en 3).

Over Kalverliefde

Kalverliefde werkt samen met biologische en biologisch-dynamische melkveehouders die koe en kalf langer bij elkaar laten leven. Dierwaardigheid, grondgebonden landbouw, transparantie en een eerlijk verdienmodel voor boeren staan centraal.